Catherine II
Russia · German · 1729 – 1796
She was not Russian. She was not even supposed to rule. Born Sophie of Anhalt-Zerbst, the daughter of a minor German prince, she was sent to Russia at fourteen to marry the heir to the throne. She learned the language, converted to the Orthodox faith, took the name Catherine, and quietly read everything she could find: Voltaire, Montesquieu, Diderot. She was preparing, even then. History would call her Catherine the Great.
Her husband, Peter III, turned out to be erratic, openly scornful of Russia and deeply unpopular with the army. Six months into his reign, Catherine moved. In the summer of 1762, backed by the imperial guard, she seized the throne. Peter abdicated and was dead within days, in circumstances that were never fully explained. Catherine was proclaimed Empress of All Russia. She was 33.
“I praise loudly. I blame softly.”
Attributed to Catherine the Great
What followed were 34 years of relentless ambition. She added more than half a million square kilometres to her empire, annexing Crimea and taking a vast share of Poland. She founded cities and schools, including the Smolny Institute, Russia’s first state school for girls. She bought art on such a scale that her private collection became the Hermitage. And she corresponded with the greatest minds of the Enlightenment, turning Russia into a power Europe could no longer ignore.
She was also a contradiction. She wrote about liberty and equality, yet serfdom spread further under her rule than ever before. When the Cossack Yemelyan Pugachev led a massive peasant uprising in 1773, claiming to be her dead husband, she crushed it without mercy. The ideals she championed on paper bent easily when her power was at stake.
She died in 1796, still on the throne. No abdication, no coup, no exile. Thirty-four years: the longest reign of any woman in Russian history.
Imperatritsa
Russian for “empress”. Since Peter the Great, Russia’s rulers used the Western title of emperor alongside the old title of tsar.
Enlightened despot
A ruler who embraced Enlightenment ideas of reason and reform, but kept absolute power firmly in their own hands.
Art collector
In 1764 she bought her first great collection of paintings. Her private gallery grew into the Hermitage, today one of the largest museums in the world.
Timeline
1729
Born Sophie of Anhalt-Zerbst in Stettin, Prussia
1744
Arrives in Russia aged fourteen. Converts to the Orthodox faith and takes the name Yekaterina, Catherine
1745
Marries the future Peter III at sixteen. The marriage is unhappy from the start
1754
Gives birth to Paul, the heir. Rumours at court whisper that his real father is her lover, Sergei Saltykov
1762
Seizes the throne in a coup. Peter dies days later at Ropsha, officially of “colic”
1764
Buys a collection of over 200 paintings, the start of the Hermitage. Founds the Smolny Institute for girls
1767
Writes the Nakaz, a set of instructions for a new law code inspired by Montesquieu. So radical it is banned in France
1773–75
Pugachev’s Rebellion, the largest peasant uprising in Russian history, is crushed
1783
Annexes Crimea after two wars with the Ottoman Empire
1787
Tours the new southern lands with her favourite, Grigory Potemkin. The legend of fake “Potemkin villages” is born, though historians consider it largely exaggerated
1772–95
With Prussia and Austria, divides Poland in three partitions. Poland disappears from the map
1796
Dies in Saint Petersburg after a stroke, still empress
Dates follow the Gregorian calendar
✦ Did you know?
In 1765, the French philosopher Denis Diderot needed money for his daughter’s dowry and decided to sell his library. Catherine bought it, then told him to keep it. She paid him a salary to look after his own books as her librarian, and later paid him fifty years of wages in advance.
When Voltaire died in 1778, she bought his library too: nearly seven thousand books, many filled with his handwritten notes. It still stands in Saint Petersburg today.
She arrived with a new name. She left an empire.
A minor German princess who outmanoeuvred a court, a husband and half of Europe. Now Catherine II takes her seat as the Queen of Spades in our limited edition Spades Deck, illustrated exclusively for this release.
Explore the Spades Deck →
Catharina II
Rusland · Duits · 1729 – 1796
Ze was geen Russin. Ze was niet eens voorbestemd om te regeren. Geboren als Sophie van Anhalt-Zerbst, dochter van een kleine Duitse vorst, werd ze op haar veertiende naar Rusland gestuurd om met de troonopvolger te trouwen. Ze leerde de taal, bekeerde zich tot het orthodoxe geloof, nam de naam Catharina aan en las stilletjes alles wat ze te pakken kon krijgen: Voltaire, Montesquieu, Diderot. Al toen bereidde ze zich voor. De geschiedenis zou haar Catharina de Grote noemen.
Haar man, Peter III, bleek grillig, minachtte Rusland openlijk en was diep impopulair bij het leger. Zes maanden na zijn troonsbestijging sloeg Catharina toe. In de zomer van 1762 greep ze, gesteund door de keizerlijke garde, de macht. Peter deed afstand van de troon en was binnen enkele dagen dood, onder omstandigheden die nooit helemaal zijn opgehelderd. Catharina werd uitgeroepen tot keizerin van heel Rusland. Ze was 33.
“Ik prijs luid. Ik berisp zacht.”
Toegeschreven aan Catharina de Grote
Wat volgde, waren 34 jaar onstuitbare ambitie. Ze breidde haar rijk uit met meer dan een half miljoen vierkante kilometer, annexeerde de Krim en lijfde een groot deel van Polen in. Ze stichtte steden en scholen, waaronder het Smolny Instituut, de eerste staatsschool voor meisjes in Rusland. Ze kocht kunst op zo’n schaal dat haar privécollectie uitgroeide tot de Hermitage. En ze correspondeerde met de grootste denkers van de Verlichting, waardoor Rusland een macht werd die Europa niet langer kon negeren.
Ze was ook een tegenstrijdigheid. Ze schreef over vrijheid en gelijkheid, maar onder haar bewind breidde de lijfeigenschap zich verder uit dan ooit. Toen de kozak Jemeljan Poegatsjov in 1773 een enorme boerenopstand leidde en beweerde haar overleden man te zijn, sloeg ze die genadeloos neer. De idealen die ze op papier verdedigde, bogen makkelijk mee zodra haar macht op het spel stond.
Ze stierf in 1796, nog altijd op de troon. Geen troonsafstand, geen staatsgreep, geen ballingschap. Vierendertig jaar: de langste regering van een vrouw in de Russische geschiedenis.
Imperatritsa
Russisch voor “keizerin”. Sinds Peter de Grote voerden de Russische heersers naast de oude titel tsaar ook de westerse titel keizer.
Verlicht despoot
Een heerser die de ideeën van de Verlichting over rede en hervorming omarmde, maar de absolute macht stevig in eigen handen hield.
Kunstverzamelaar
In 1764 kocht ze haar eerste grote schilderijencollectie. Haar privégalerij groeide uit tot de Hermitage, vandaag een van de grootste musea ter wereld.
Tijdlijn
1729
Geboren als Sophie van Anhalt-Zerbst in Stettin, Pruisen
1744
Komt op haar veertiende in Rusland aan. Bekeert zich tot het orthodoxe geloof en neemt de naam Jekaterina aan, Catharina
1745
Trouwt op haar zestiende met de latere Peter III. Het huwelijk is vanaf het begin ongelukkig
1754
Bevalt van Paul, de troonopvolger. Aan het hof wordt gefluisterd dat zijn echte vader haar minnaar Sergej Saltykov is
1762
Grijpt de macht in een staatsgreep. Peter sterft enkele dagen later in Ropsja, officieel aan “koliek”
1764
Koopt een collectie van ruim 200 schilderijen, het begin van de Hermitage. Sticht het Smolny Instituut voor meisjes
1767
Schrijft de Nakaz, richtlijnen voor een nieuw wetboek naar ideeën van Montesquieu. Zo radicaal dat het in Frankrijk wordt verboden
1773–75
De opstand van Poegatsjov, de grootste boerenopstand uit de Russische geschiedenis, wordt neergeslagen
1783
Annexeert de Krim na twee oorlogen met het Ottomaanse Rijk
1787
Reist met haar favoriet Grigori Potjomkin door de nieuwe zuidelijke gebieden. De legende van de nep-“Potjomkindorpen” ontstaat, al vinden historici die sterk overdreven
1772–95
Verdeelt Polen in drie delingen samen met Pruisen en Oostenrijk. Polen verdwijnt van de kaart
1796
Sterft in Sint-Petersburg na een beroerte, nog altijd keizerin
Datums volgen de Gregoriaanse kalender
✦ Wist je dat?
In 1765 had de Franse filosoof Denis Diderot geld nodig voor de bruidsschat van zijn dochter en besloot hij zijn bibliotheek te verkopen. Catharina kocht hem, en zei toen dat hij hem mocht houden. Ze betaalde hem een salaris om als haar bibliothecaris op zijn eigen boeken te passen, en betaalde later zelfs vijftig jaar loon vooruit.
Toen Voltaire in 1778 stierf, kocht ze ook zijn bibliotheek: bijna zevenduizend boeken, veel ervan vol met zijn eigen aantekeningen. Die staat vandaag nog altijd in Sint-Petersburg.
Ze kwam met een nieuwe naam. Ze liet een rijk achter.
Een kleine Duitse prinses die een heel hof, een echtgenoot en half Europa te slim af was. Nu neemt Catharina II plaats als Schoppenkoningin in ons limited edition Spades Deck, exclusief geïllustreerd voor deze uitgave.
Ontdek het Spades Deck →
